ئه‌مرۆ یه‌كێك له‌ نیگه‌رانیه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی مرۆڤایه‌تی بریتیه‌ له‌ پاراستنی خاك و ئاو وه‌ك سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌كی ژیان و هه‌روه‌ها به‌رزكردنه‌وه‌ی چۆنایه‌تی ئه‌م دوو سامانه‌.

وه‌رگیرانی:
داود رسولی كیا/ ماسته‌ر له‌ بواری پاراستنی خاك و ئاو

گه‌ردی كانزایی زۆرترین رێژه‌ی به‌شی ڕه‌قی خاك پێك دێنێت، به‌ڵام رێژه‌یه‌ك له‌ كه‌رسته‌ی ئه‌ندامی له‌ ناویاندا هه‌یه‌. رێژه‌ی كه‌رسته‌ی ئه‌ندامی له‌ ناو زۆربه‌ی خاكه‌كان كه‌متر له‌ 5%ی كێشی‌یه‌.

له‌ هه‌رێمی كورستان

له‌ كاتێكدا قه‌یرانی كه‌م ئاوی هه‌رێمی كورستانی روبه‌رووی ته‌نگه‌ژه‌یه‌كی گه‌وره‌ كردوته‌وه‌ به‌ڵام تاكو ئێستا هیچ پرۆژه‌یه‌كی كاریگه‌ر له‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ "كۆكردنه‌وه‌ی ئاو" له‌ پێوه‌ری گه‌وره‌دا جێ به‌ جێ نه‌كراوه‌.
تێزی ماسته‌ر: داود رسولی کیا

زۆر ده‌گمه‌نه‌ كه‌ خاكێك سه‌رجه‌م گه‌رده‌كانی یه‌ك قه‌باره‌ بن واته‌ خاكی له‌سه‌تاسه‌ت قوڕ یان كاو له‌ سروشتدا زۆر به‌ هه‌ڵكه‌وت په‌یدا ده‌بێت.

زۆر به‌ سانایی ده‌توانرێت بیر له‌ بێ ژمار بوونی جۆره‌كانی خاك بكرێت. چونكه‌ پێنچ فاكتۆری خاكسازی، ده‌توانن به‌ شێوازی جیاجیا كاریگه‌ریی بنوێنن، هه‌روه‌ها پێویسته‌ بزانرێت كه‌وا پرۆسه‌ی درووستبوونی خاك هه‌رگیز ڕاناوه‌ستێت و به‌رده‌وام له‌ جموجۆڵدایه‌.

تایبه‌تمه‌ندییه‌كی دیاریكراو نیه‌ بۆ جیاكردنه‌وه‌ی خاك له‌ به‌رد. خاك هه‌یكه‌لێكی سێ ره‌هه‌ندی سروشتیه‌ كه‌ له‌ قوڵاییدا خاوه‌ن چین و توێژی جیاوازه‌.

 ڕێژه‌ی‌ رووبه‌ری‌ باوشگر بۆ ڕووبه‌ری‌ چێنراو

له‌ سیستمی‌ به‌رهه‌مهێنانی‌ به‌رووبوم  له‌ پارێزگای‌ هه‌ولێر

پوخته‌

له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی‌ ئاوی‌ باران ناتوانیت پاڵپشتی‌ ته‌واو بكات له‌ گه‌شه‌ كردن و به‌رهه‌می‌ رووه‌ك له‌ سه‌ر ئاستێكی‌ گونجاو له‌ ناوچه‌ی‌  وشك و نیمچه‌ وشك وا په‌سه‌نده‌ بیر له‌ هاندانی‌ ئاوی‌ ڕێ‌ كرده‌ بكرێته‌وه‌ و ئاڕاسته‌ی‌ زه‌وی‌ یه‌ چێنراوه‌كان بكرێت.

ماسته‌رنامه‌ی داود رسولی كیا

1-1. ناسینی خاك

زانیاری په‎یوه‎ندیدار به‎ خاك بۆی هه‎یه له‎ ناو "رِاپۆرتی ناسینی خاك"دا به‎ ده‎ست بكه‎وێت. ئه‎م رِاپۆرته‎ له‎ لایه‎ن خاكناسانه‎وه‎ ئاماده‎ ده‎كرێت كه‎ له‎ رێگه‎ی هه‎لسه‎نگاندن و لێكۆلینه‎وه‎ی مه‎یدانی پرۆفایلی خاك (پیدۆن و ئاسۆكان) له‎ كێلگه‎دا ئه‎نجامه‎كانی به‎ ده‎ست دێنن. ئه‎م رِاپۆرتانه‎ یارمه‎تیده‎رن بۆ به‎كارهێنانی ژیرانه‎ و درووستی خاك و زه‎وی سه‎رجه‎م ناوچه‎كان.

له شارى هه‏ولير

زیادبونی ژماره‏ی دانیشتوان و په‏ره‏سه‏ندنی ئاستی داواكاری هاولاتیان له‏ هه‏مو بواره‏كاندا كه‏ په‏یوه‏ندیه‏كی پته‏وی هه‏یه‏ له‏ گه‏ل داهات و شـیوه‏ی ژیانی ئه‏ندامانی كـﯚمه‏لگا، دوو هـﯚكاری گرنگن بـﯚ دابینكردنی پـیداویستی خـﯚراك له‏ ولاتانی له‏ دﯚخی په‏ره‏سه‏ندن وه‏ك هه‏ریمی كوردستان.

به‏رِیوه‏به‏رایه‏تی خاك

1-1. ناسینی خاك

زانیاری په‏یوه‏ندیدار به‏ خاك ده‏توانیت له‏ ناو "رِاپۆرتی ناسینی خاك"دا به‏ ده‏ست بكه‏ویت (وینه‏ی 1-1). ئه‏م رِاپۆرته‏ له‏ لایه‏ن خاكناسانه‏وه‏ ئاماده‏ ده‏كریت كه‏ له‏ ریگه‏ی هه‏لسه‏نگاندن و لیكۆلینه‏وه‏ی مه‏یدانی پرۆفایلی خاك (پیدۆن و ئاسۆكان) له‏ كیلگه‏دا ئه‏نجامه‏كانی به‏ ده‏ست دینن.

لێره‏دا هێندێک لینک بۆ به‏رێزان داده‏نێن که یارمه‏ده‏ره ده‏بێت بۆ ناسین و تێگه‏یشتنی زیاتر له باره‏ی جۆره‏کانی رامالینی (به هوی با و ئاو).

سه‏رچاوه: سایتی زانسته‏کانی خاکی ئێران

درووستكردنى: داود ره‌سولی کیا                 سه‌رپه‌رشتیار: پ. د. تارق حمه کریم

ناوی ده‌نێن خاک!

ژیانمانه؛ ناوی ده‌نێن خاک!

نرخێکه؛ به‌رهه‌می ره‌نجمان

له خاکه‌وه هاتووین و بۆی ده‌گه‌رێنه‌وه

خاک بپارێزه تا بتوانین گه‌شه بکه‌ین

کونگره‌ی جیهانی زانسته‌کانی خاک

۱۸مین کونگره‌ی جیهانی زانسته‌کانی خاک له به‌رواری 9 تا 15 ژانویه‌ی 2006 له شاری فیلادلفیای ولاتی ئه‌مریکا به‌ریوه چوو.

(شێوازێك بۆ كۆكردنه‌وه‌ی ئاو له‌ ناوچه‌ كه‌م بارانه‌كان)

ئاماده کردنی: داود ره‌سوولی کیا

پوخته‌/

كه‌مبوونی بارینی سالانه‌ له‌ ناوچه‌ كه‌م بارانه‌كان و ناهه‌وكاتی له‌ گه‌ل ده‌ورانی گه‌شه‌كردنی رووه‌كه‌ كشتوكالییه‌كان ده‌بێته‌ هۆی دابه‌زینی ئاستی به‌رهه‌مهێنان و دۆزینه‌وه‌ی ریگای چاره‌سه‌ری ئه‌م كێشه‌یه‌ بۆته‌ جێگه‌ی سه‌رنج و خالی تۆژێنه‌وه‌ی كارناسان.

ناساندنی مودیل

مودیل هێمایه‌که له راستینه‌ی دیارده‌یه‌کی دیاریکراو  که گرنگترین تایبه‌تمه‌ندی جیهانی ئه‌و راستییه به شێوازێکی ساکار و گشتی دیار ده‌کات. مودیله‌کان ئامرازێکی پراکتیکین که به یارمه‌تی ئه‌وان ده‌توانین بگه‌ینه به‌شێک له تێگه‌یشتن له راستی، هه‌لبه‌ت نه‌ک هه‌مووی به‌لکوو به‌شی به‌که‌لک و گونجاوی. مودیله‌کان یارمه‌تیده‌رن بو تێگه‌یشتن له ره‌فتاری سیسته‌مێک و هه‌ر بویه‌ش خاوه‌ن گرینگین(ریفاهی 2002).

هه‌ژده‌هه‌مین کونگره‌ی نیونه‌ته‌وه‌یی زانسته‌کانی خاک

فیلافیدیای ولایه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا 15 جولای 2006

 زانیاری پتر له‌م ناوونیشانه وه‌ربگرن:

http://www.colostate.edu/programs/IUSS/18wcss/index.html

KSWS (Kurdistan Soil & Water Services)

ئه‌وانه‌ی وا شاره‌زای بواره‌كانی كشتوكالی هاوچه‌رخ و زانستین، زور به‌ باشی له‌ گرنگی به‌شه‌ جیاجیاكانی خزمه‌تگوزاری كشتوكالی تیده‌گه‌ن.